Wat zijn forward- en futures-contracten?

Delen
Luister naar het artikel
00:00 / 00:00

In wezen zijn forward- en futures-contracten overeenkomsten die handelaren, beleggers en grondstofproducenten in staat stellen te speculeren over de toekomstige prijs van een ruilmiddel. Deze contracten moet je zien als een verbintenis tussen twee partijen die er voor zorgen dat een ruil plaatsvindt op een toekomstige datum (vervaldatum), tegen een prijs die is overeengekomen op het moment dat het contract wordt afgesloten. 

Het onderliggende financiële document van een forward- of futures-contract kan elke vorm van een activa zijn, zoals aandelen, grondstoffen, valuta, rentebetalingen of zelfs een obligatie.

In tegenstelling tot forward-contracten, zijn futures-contracten tot stand gekomen vanuit het perspectief van een contractuele overeenkomst (juridische overeenkomst) en worden ze verhandeld op specifieke locaties (handelsbeurzen voor futures). Daarom rusten er op futures-contracten een specifieke reeks regels, die bijvoorbeeld de omvang van de contracten en de dagelijkse rentetarieven bevatten. In veel gevallen wordt de uitvoering van futures-contracten bewaakt door een verrekenkantoor, waardoor de partijen met verminderde tegenpartijrisico's kunnen handelen.

Sinds de 17e eeuw zijn er in Europa voorbeelden van primitieve vormen van futures aangetroffen, maar het is de Dōjima Rice Exchange (Japan) die wordt beschouwd als de eerste echte futuresbeurs. In het vroege 18e-eeuwse Japan werden de meeste betalingen in rijst gedaan, waardoor mensen futures-contracten zijn gaan gebruiken als een manier om zich te wapenen tegen de risico's die gepaard gingen met de onstabiele rijstprijzen.

Met de opkomst van elektronische handelssystemen nam de populariteit van futures-contracten toe, gesteund door de grote verscheidenheid aan toepassingsmogelijkheden en vervolgens futures-contracten omarmd in de gehele financiële sector.


Functionaliteit van futures contracten

Binnen de context van de financiële sector worden futures-contracten toegepast met de volgende functionaliteit:

  • Hedging en risicobeheer: futures-contracten kunnen worden ingezet om de effecten van bepaalde risico’s te verzachten. Bijvoorbeeld: een boer kan futures-contracten voor zijn producten verkopen zodat hij in de toekomst een vooraf bepaalde prijs krijgt ook als zich ongunstige gebeurtenissen en marktfluctuaties voordoen. Of een Japanse belegger die Amerikaanse obligaties bezit, kan JPYUSD-futures-contracten kopen voor het bedrag dat gelijk is aan de driemaandelijkse couponbetaling (rente) als een manier om de waarde van de coupon in JPY vast te zetten op een vooraf bepaald tarief en zo het risico van prijsschommelingen in de USD af te dekken (hedgen).

  • Hefboomwerking: futures-contracten stellen beleggers in staat om een hefboomeffect op hun posities te creëren. Omdat de contracten op een vaste vervaldatum worden afgehandeld, kunnen beleggers een hefboom creëren op hun posities. Bijvoorbeeld bij een hefboomeffect van 3:1, kunnen handelaren een positie innemen die drie keer groter is dan hun werkelijke handelsbalans. 

  • Shortposities: future-contracten stellen beleggers in staat om een shortpositie in te nemen  op een activa. Als een belegger besluit om zijn futures-contracten te verkopen zonder de onderliggende waarde te bezitten, wordt dit een "naked position" genoemd

  • Verscheidenheid van activa: beleggers kunnen posities innemen op activa die op locatie niet of moeilijk verhandelbaar zijn. Grondstoffen zoals olie zijn kostbaar om te transporteren en hier zijn tevens hoge opslagkosten mee gemoeid, maar door het gebruik van futures-contracten kunnen beleggers en handelaren speculeren op een grotere verscheidenheid aan activaklassen zonder ze fysiek te hoeven verhandelen.

  • Koersvorming: futuresmarkten zijn een soort alles-in-één winkel voor verkopers en kopers (m.b.t. vraag en aanbod) voor verschillende activa en grondstoffen. De olieprijs kan bijvoorbeeld op basis van realtime marktvraag worden bepaald op een futuresmarkt, in plaats van de marktvraag via lokale interactie bij bijvoorbeeld een tankstation. Bovendien worden futures-contracten doorgaans verhandeld tijdens verlengde handelsuren, wat voor een grotere transparantie van prijzen zorgt.


Afrekeningsmechanismen 

De vervaldatum van een futures-contract is de laatste dag van handelsactiviteiten voor dat ene specifieke contract. Daarna wordt de handel gestopt en worden de contractuele verplichtingen afgehandeld. Er zijn twee hoofdprocessen voor de afhandeling van futures-contracten:

  • Fysieke afhandeling: de betreffende (fysieke) ruilmiddelen wordt uitgewisseld tussen de twee partijen die een contract hebben afgesloten tegen een vooraf bepaalde prijs. De partij die ‘short’ is gegaan (verkocht), heeft de verplichting om het ruilmiddel te leveren aan de partij die ‘long’ is gegaan (gekocht).

  • Geldelijke afhandeling: de betreffende (fysieke) ruilmiddelen worden niet rechtstreeks uitgewisseld. In plaats daarvan betaalt de ene partij de andere partij het bedrag dat de betreffende middelen op dat moment waard zijn. Een typisch voorbeeld van een ‘cash-settled futures-contract’ is een olie-futures-contract, waarbij contanten worden uitgewisseld in plaats van olievaten, omdat het vrij ingewikkeld zou zijn om duizenden vaten fysiek te verhandelen.

Cash-settled futures contracten zijn gebruiksvriendelijker en daarom populairder dan fysieke contractvarianten, zelfs voor ‘liquide financiële effecten’ of ‘vastrentende middelen’ waarvan het eigendom vrij eenvoudig kan worden overgedragen (althans in vergelijking met fysieke activa zoals vaten olie).

Cash-settled futures-contracten zijn gevoelig voor manipulatie van de prijs van het betreffende middel. Dit type marktmanipulatie wordt ook wel "de slotprijs hameren" genoemd. Dit is een term die aan ‘niet geoorloofde handelsactiviteiten’ refereert die gericht zijn op het opzettelijk verstoren van de orderboeken wanneer de futures-contracten dicht bij hun vervaldatum komen.


Exit strategieën voor futures contracten

Nadat futures-traders hun contractposities hebben ingenomen zijn er drie acties die ze kunnen nemen:

  • Offsetting (Compenseren): verwijst naar het afsluiten van een futures-contract waar een transactie met dezelfde waarde tegenover staat. Dus als een handelaar een short-positie van 50 futures-contracten heeft, kunnen ze een long-positie van dezelfde waarde innemen, waardoor hun oorspronkelijke positie wordt geneutraliseerd. De compensatiestrategie stelt handelaren in staat om hun winsten of verliezen vóór de einddatum al te realiseren.

  • Rollover: dit komt voor wanneer een handelaar een nieuw futures-contract afsluit na het ‘offesetten’ van zijn initiële positie, waardoor hij in principe de vervaldatum verlengd. Als een handelaar bijvoorbeeld een long-positie inneemt op 30 futures-contracten die aflopen in de eerste week van januari, maar hij wil zijn positie met zes maanden verlengen, dan kan hij zijn initiële positie offsetten door een een nieuwe positie te openen met de vervaldatum datum ingesteld op de eerste week van juli.

  • Settlement (afhandeling): als een handelaar geen rollover of offsetting toepast, dan wordt het contract afgehandeld op de vervaldatum. Op dit moment zijn de betrokken partijen juridisch gezien verplicht om hun middelen (of geld) uit te wisselen.


Prijspatronen van futures contracten: contango en normal backwardation

Vanaf het moment dat er futures-contracten worden afgesloten tot aan hun afhandeling, zal de marktprijs van de contracten voortdurend veranderen door de invloeden van tussentijdse koop- en verkoop.

De relatie tussen de looptijd en de variërende prijzen van de futures-contracten zorgen voor verschillende prijspatronen, die doorgaans worden aangeduid als contango (1) en normal backwardation (3). Deze prijspatronen houden rechtstreeks verband met de verwachte spotprijs (contante waarde) (2) van een actief op de vervaldatum (4), zoals hieronder is geïllustreerd.

Wat zijn forward- en futures-contracten?

  • Contango (1): een marktsituatie waarbij de prijs van een futures-contract hoger is dan de verwachte toekomstige spotprijs.
  • Verwachte spotprijs (2): verwachte prijs van de activa op het moment van afhandeling (vervaldatum). De verwachte spotprijs is overigens niet altijd constant, d.w.z. dat deze kan veranderen in door verschillen in vraag en aanbod.
  • Normal backwardation (3): een marktsituatie waarbij de prijs van een futures-contract lager is dan de verwachte toekomstige spotprijs.
  • Vervaldatum (4): de laatste handelsdag van het futures-contract voordat de afhandeling plaatsvindt.

Hoewel contango marktsituaties eerder de voorkeur hebben bij verkopers (short-posities) dan bij kopers (long-posities), zijn normal backwardation marktsituaties doorgaans winstgevender voor kopers.

Naarmate de vervaldatum naderd, zal de prijs van het futures-contract zich steeds meer naar de spotprijs bewegen tot het dezelfde waarde heeft. Als er verschil zit in het future-contract en de spotprijs op de vervaldatum, zal dit handelaren in staat stellen om eenvoudig winst te maken uit arbitrage situaties.

In een contango-scenario worden futures-contracten verhandeld boven de verwachte spotprijs vanuit het oogpunt van efficiëntie. Een goed voorbeeld is bijvoorbeeld wanneer een futures-handelaar besluit om een premie te betalen voor fysieke grondstoffen die op een toekomstige datum worden geleverd, zodat ze zich geen zorgen hoeven te maken over het betalen voor opslag en of verzekering (goud is hier een goed voorbeeld van). Daarnaast kunnen bedrijven futures-contracten gebruiken om hun toekomstige kosten te beheersen door grondstoffen in te kopen die onmisbaar zijn voor hun bedrijfsvoering (zoals bijv. futures-contracten voor tarwe bij bakkerijen).

Aan de andere kant spreken we van een normal backwardation marktsituatie als de futures-contracten onder de verwachte spotprijs worden verhandeld. Speculanten kopen futures-contracten in de hoop dat ze winst maken als de prijs stijgt. Een handelaar kan bijvoorbeeld vandaag oil-futures-contracten voor $30,00 afsluiten terwijl de verwachte spotprijs $45,00 is voor volgend jaar.


Tot slot

Als een gestandaardiseerd type termijncontract behoren futures-contracten tot de meest gebruikte tools binnen de financiële sector en hun verschillende functionaliteiten maken ze dan ook geschikt voor een breed scala aan toepassingen. Toch is het van belang om kennis te nemen van de werking van futures-contracten en deze specifieke markten, voordat je hier geld in investeert.

Hoewel het “vastzetten”van de toekomstige prijs van een activa in sommige situaties voordelen kan hebben, is dit niet altijd even veilig en al helemaal niet als er met een marge gehandeld wordt. Daarom worden risicomanagement strategieën veelal toegepast om onvermijdelijke risico's die bij futures-contracten komen kijken af te zwakken. Sommige speculanten gebruiken ook technische analyse-indicatoren samen met fundamentele analyse-methoden als een manier om inzicht te krijgen in de prijsactie van futures-markten.

Loading