Wat is tulpengekte?

23.12.2018

uploads/IrhNXYohLqErozQfc2EC.png

Tulpengekte of tulpenmanie wordt door velen gezien als de eerste gedocumenteerde financiële bubbel en vond plaats in de zeventiende eeuw. Voordat we analyseren of de tulpengekte echt een financiële bubbel was, bespreken we eerst de meest voorkomende uitleg die het inderdaad als een dergelijke bubbel beschouwt.


De tulpenbubbel

De tulpengekte vond plaats in het Nederland ten tijde van de Gouden Eeuw. Nederland had destijds het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking in de wereld dankzij groeiende internationale handelsbelangen en een uitgebreid netwerk van handelsposten.

Dankzij de economische groei werden veel mensen rijk en explodeerde de vraag naar luxe goederen. Een van de meest populaire manieren waarop men destijds uiting aan hun nieuw vergaarde rijkdom gaf, was door het kopen van tulpenbollen - in het bijzonder van tulpen die mooier of meer bijzonder waren dan gebruikelijk. Met deze unieke bloemen, met hun fantastische kleuren, patronen en andere speciale kenmerken, wilde men zich onderscheiden van de massa.

Afhankelijk van de bloem kon de prijs van een bol meer zijn dan het jaarlijkse inkomen van een ambachtsman of zelfs een huis. Daarnaast stuwde de optiemarkt de prijs omhoog, omdat het niet nodig was dat de bloembollen fysiek van eigenaar wisselden.

Uiteindelijk werd het aanbod van tulpenbollen te groot doordat steeds meer boeren zich op de teelt van tulpen stortten. In 1637 klapte de markt voor tulpenbollen dan ook binnen een week in elkaar. Sommige historici geloven dat de builenpest hier ook aan bijdroeg, omdat potentiële kopers voorafgaand aan het instorten van de prijs niet naar de beurs durfden te gaan. Niemand kan echter met zekerheid zeggen of mensen daadwerkelijk bankroet zijn gegaan als gevolg van de tulpengekte, omdat er weinig boekhoudingen uit die tijd zijn overgebleven. Het staat echter als een paal boven water dat de crash grote verliezen voor investeerders die handelden in tulpencontracten veroorzaakte.


Tulpengekte vs Bitcoin

De tulpengekte wordt door velen gezien als het schoolvoorbeeld van een bubbel die uiteindelijk niet anders kon dan klappen, als een periode van hebberigheid en hype die de prijs van een tulpenbol tot ver boven de intrinsieke waarde ervan deed klimmen. De slimme mensen zorgen ervoor dat ze op tijd de markt uit waren, maar late instappers raakten in paniek toen de prijs in vrije val raakte en verloren veel geld.

Het is een veelgehoord verhaal dat Bitcoin en andere cryptovaluta eenzelfde patroon volgen. De financiële markt is echter onvergelijkbaar met die van de zeventiende eeuw, niet in het minst omdat er veel meer deelnemers en verschillende belangen zijn. Het is dan ook niet mogelijk om de tulpengekte en Bitcoin één op één met elkaar te vergelijken. Daarnaast werken de markten voor cryptovaluta fundamenteel anders dan traditionele financiële markten.


De belangrijkste verschillen

Een van de grootste verschillen tussen tulpenbollen en Bitcoins is de mogelijkheid om er 'waarde' in op te slaan. Tulpenbollen hadden maar een beperkte houdbaarheid en het was vrijwel onmogelijk om te voorspellen hoe een bloem er uit zou zien als de bol eenmaal was uitgekomen. Een koper moest de bol planten en maar hopen dat de tulp inderdaad de investering waard was, zeker wanneer het ging om een zeldzame variëteit. Wilden zij de tulpen aan iemand anders overdragen, dan moesten zij een manier vinden om dit veilig te doen zonder de bloemen of bollen te beschadigen. Tulpen en tulpenbollen konden ook niet eenvoudig worden gebruikt voor het doen van betalingen, omdat deze niet deelbaar waren. Tot slot konden de planten eenvoudig worden gestolen.

Bitcoin is daarentegen digitaal en kan in een mum van tijd van de ene persoon aan de andere worden overgedragen binnen een wereldwijd peer-to-peer netwerk. Het is een digitale valuta die is beveiligd met cryptografische technieken, waardoor deze extreem fraudebestendig is. Bitcoins kunnen niet worden gekopieerd of vernietigd en zijn eenvoudig te verdelen in kleinere eenheden. Ook zijn Bitcoins relatief schaars: de maximale hoeveelheid Bitcoin die ooit kan worden gecreëerd, is beperkt tot 21 miljoen. Het is waar dat er risico's kleven aan het gebruik van cryptovaluta, maar door een paar algemene veiligheidsprincipes te volgen, kunnen deze risico's grotendeels worden weggenomen.


Was de tulpengekte echt een bubbel?

In 2006 publiceerde de econoom Earl A. Thompson een artikel genaamd “The tulipmania: Fact or artifact?” waarin hij besprak hoe de tulpengekte eigenlijk was gerelateerd aan de impliciete omzetting van futurecontracten in optiecontracten door de overheid - en niet aan gekte in de markt. Volgens Thompson kan de tulpengekte dan ook niet als een bubbel worden gezien, omdat "bubbels vereisen dat er overeengekomen prijzen bestaan die boven de fundamentele waarde liggen" en dit niet werkelijk het geval was.

In 2007 publiceerde Anne Goldgar een boek met de titel “Tulipmania: Money, Honor and Knowledge in the Dutch Golden Age” waarin zij bepleit dat de tulpengekte zoals wij die kennen eigenlijk een verhaal vol mythes is. Op basis van uitgebreid archiefonderzoek concludeert zij dat zowel de explosie als implosie van de prijs van tulpenbollen veel kleiner was dan de meeste van ons geloven. Volgens haar waren de economische gevolgen relatief beperkt omdat er weinig spelers in de markt voor tulpenbollen actief waren.


Conclusie

Of de tulpengekte nu wel of geen bubbel was, het heeft weinig zin om de bloemen te vergelijken met Bitcoin of enige andere cryptovaluta. De tulpengekte ligt inmiddels al bijna 400 jaar achter ons en vond plaats in een compleet andere context. Bloemen en een digitale, cryptografisch beveiligde valuta aan elkaar gelijk stellen, is dan ook appels met peren vergelijken.

Loading