Yeni Başlayanlar İçin Blockchain Teknolojisi

Paylaş
Copied to clipboard!
Yeni Başlayanlar İçin Blockchain Teknolojisi
Bu makaleyi dinleyin
00:00 / 00:00

İçerik


Blockchain nedir?

Blockchain (blok zincir), verinin yalnızca eklenebildiği (çıkarılamadığı ya da değiştirilemediği) özel bir veritabanı türüdür. İsminden de anlaşılabileceği gibi blockchain, bloklardan oluşan bir zincire benzer – bunlar veri tabanına eklenen bilgi yığınlarıdır. Her bir blokta kendinden bir önceki blok için bir işaretçi ve genellikle işlem bilgileri, zaman damgaları ve geçerliliği onaylamak için gerekli diğer meta verilerin bir kombinasyonu yer alır.

Girdiler bu şekilde bağlandıkları için hiçbir şekilde değiştirilemez, silinemez ve tekrar düzenlenemez çünkü aksi takdirde daha sonra kendilerine bağlanan tüm bloklar geçersiz hale gelir.


Blockchain nasıl çalışır?

Bu noktada blockchain size pek de etkileyici gelmeyebilir, böylesi bir sistemin standart bir çizelgeye kıyasla ne avantaj sağladığını merak ediyor olabilirsiniz. Blockchaini farklı kılan unsur, kullanıcıların ortak bir gerçeklik kaynağı etrafında birbirlerine güvenmek zorunda kalmadan koordine olmasına imkan tanımasıdır. Dağıtılmış bir ağda, tek bir parti iyi inşa edilmiş bir blockchaini kendi başına kontrolü altına alamaz.

Bir kullanıcının blockchaini çalıştırabilmesi ve bağımsız olarak blockchainin durumunu doğrulayabilmesi için özel bir yazılım indirmesi gerekir. Bu yazılım kullanıcının makinesine indirilip çalışmaya başladığında bilgi yükleme/indirme (işlemler ya da bloklar gibi) amacıyla diğer makinelerle anlık bağlantılar kurar. Yeni kullanıcı bir blok indirir, bu bloğun sistem kurallarına uygun şekilde yaratılıp yaratılmadığı kontrol eder ve bu bilgiyi eşleriyle paylaşır.

Şu an elimizde olan, veri tabanının birebir kopyasını çalıştıran ve senkronize eden yüzlerce, binlerce ya da on binlerce birimden oluşabilen bir ekosistemdir (bu birimlere node adı verilir). Böylece ekosistem birçok kişiden oluşan ve her an hizmet veren bir hale gelir.


Bilgi blockchaine nasıl eklenir?

Yanlış finansal bilgilerin kaydedilmesi durumunda blockchainin bütünlüğü bozulur. Aynı zamanda, dağıtılmış sistem içinde kayıt defterini idare eden bir yönetici ya da lider bulunmaz. Peki o zaman katılımcıların dürüst davrandığından emin olmak nasıl mümkün olabilir?

Satoshi, herkesin ağa eklenmek üzere bir blok önermesine izin veren Proof of Work (iş ispatı) sistemini ortaya atmıştır. Bu sistem bir blok önerisinde bulunmak için protokol tarafından belirlenmiş bir çözümü tahmin edebilmek üzere kullanıcının hesaplama gücünden feragat etmesini gerektirir (bu süreçte belirli bir değerin altındaki bir sayıyı üretebilmek için veri arka arkaya  hash edilir).

Bu sürece madencilik adı verilir. Eğer madenci çözümü doğru tahmin ederse, oluşturduğu blok (eşler tarafından kendisine gönderilen onaylanmamış işlemlerden oluşur) zincire eklenir. Sonuç olarak madenci blockchainin platforma özel tokenından belirli bir miktarı ödül olarak kazanır.

Tek yönlü fonksiyonla hash etmek çıktıdan girdinin tahmin edilmesinin imkansız olması anlamına gelir. Fakat girdi bilindiğinde çıktı kolayca doğrulanabilir. Bu sayede herhangi bir katılımcı madencinin ‘doğru’ bir blok yarattığını doğrulayabilir ve geçersiz blokları reddedebilir. Geçersiz blok durumunda madenci ödül alamaz ve geçerli olmayan bir blok yaratmak için sermaye harcaması yapmış olur.

Kripto para sistemlerinde açık/özel anahtar kriptografisinin kullanılması aynı zamanda kişilerin kendilerine ait olmayan fonları harcayamamasını da garanti altına alır. Coinler özel anahtarlara (yalnızca sahibi tarafından bilinir) bağlıdır ve yalnızca fonların hareketini belgeleyen geçerli bir imza ile harcanabilir hale gelirler.

Proof of Work, kullanıcılar arasında mutabakat sağlamak için en çok denenmiş ve test edilmiş yöntemdir fakat mevcut tek sistem değildir. Proof of Stake gibi alternatifler gitgide daha fazla kullanılsa da gerçek formlarında doğru uygulamaları henüz kullanılmamaktadır (fakat hibrid mutabakat mekanizmaları bir süredir kullanımdadır).


Blockchaini kim icat etti?

Değiştirilemez veri zincirinin arkasındaki fikir 90'ların başına kadar uzanabilir. Araştırmacılar W. Scott Stornetta ve Stuart Haber, dosyaları sonradan değiştirilemez ve üzerilerinde oynama yapılamaz hale getirmek için etkili zaman damgası kullanma uygulamalarının tartışıldığı Bir Dijital Belge Nasıl Zaman Damgalanır başlıklı bir makale yayınlamıştır.

Fakat Stornetta ve Haber'in yaklaşımında kusurlar bulunur ve hala uygulama için güvenilir üçüncü partileri zorunlu kılar. Blockchain teknolojisi diğer bilgisayar bilimcilerin inovasyonlarını bünyesinde toplar ve Satoshi Nakamoto yukarıda açıkladığımız sistemin kurucusu olarak tanınır.

Blockchain tarihi hakkında daha fazla bilgi edinmek ister misiniz? Blockchain Tarihi makalemizi okumanızı öneririz.


Blockchainler neler yapabilir?

Kripto para buz dağının yalnızca görünen kısmıydı. Birçok kişi merkeziyetsiz paranın ortaya çıkışını takiben merkeziyetsiz hesaplamaların potansiyelini fark etti. Bitcoin gibi ilk nesil blockchainlerin paylaşımlı işlem veri tabanını ortaya atmasına benzer şekilde Ethereum gibi ikinci nesil ürünler de akıllı kontratları yarattı. Akıllı kontratlar, tokenların koşullu hareketlerini yönetmek üzere blockchainlerin üzerinde çalışan programlardır.

Akıllı kontratlar ile kod tek bir merkezi sunucu tarafından yürütülmez, yani sunucu katmanındaki tek hata noktası ortadan kalkmış olur. Kullanıcılar yazılımı denetleyebilir (herkesin kullanımına ne kadar açık olduğuna bağlı olarak) ve geliştiriciler akıllı kontratları kapatılamaz ya da üzerinde değişiklik yapılamaz şekilde tasarlayabilir.

Blockchain uygulamaları arasında şunlar yer alabilir:

  • Kripto paralar – dijital paralar, tek hata noktası, koruyucu ya da aracı olmadan varlık transferi yapmak için inanılmaz derece güçlü araçlardır. Kullanıcılar bir bankanın işlemi tamamlama süresine kıyasla çok kısa bir zamanda (ve genellikle çok daha düşük bir masrafla) dünyanın her yerinden eşlere fon gönderebilir ya da bu eşlerden fon alabilir. Coinlere el konulamaz ve işlemler dondurulamaz ya da geri döndürülemez.
  • Koşullu Ödemeler – Alice ve Bob birbirlerine güvenmiyor fakat bir spor müsabakasının sonucu üzerine iddiaya girmek istiyor. Her ikisi de bir akıllı kontrata 10 ETH gönderir ve bu para bir oracle aracılığıyla veri olarak işlenir. Müsabakanın sonunda kontrat hangi takımın kazandığını değerlendirir ve kazanan takımı destekleyene 20 ETH ödeme yapar.
  • Dağıtılmış Veri – blockchainler bazı ölçeklenebilirlik sorunlarıyla karşı karşıyadır fakat dosya yönetimi için dağıtılmış depolama araçları ile entegre olabilirler. Erişim kontrolleri akıllı kontratlar aracılığıyla sağlanabilirken verinin kendisi zincir dışı bir depoda saklanabilir.
  • Menkul Kıymetler – blockchain temelli menkul kıymet tokenları bir dereceye kadar karşı taraf riski içerse de finans sektörü için çok ihtiyaç duyulan bir geliştirme olarak görülür. Bu tokenlar günümüz menkul kıymet dünyasına taze bir likidite ve hareketlilik getirebilir ve varlıkların (mülk ve hisse senedi gibi) tokenlaştırılmasını mümkün kılabilir.


Blockchain ne için kullanılır?

Blockchain teknolojisi birçok kullanım alanına hizmet eder. Aşağıdan Binance Academy'nin konuyla ilgili diğer makalelere ulaşabilirsiniz:

  • Tedarik zincirleri: verimli çalışan tedarik zincirleri birçok başarılı işletmenin temelinde yer alır ve ürünlerin tedarikçiden tüketiciye ulaşana kadar idare edilmesini sağlar. Fakat çoğu sektörde, birçok hissedarın koordinasyonunun ne kadar zor olduğu bilinir. Blockchain teknolojisi kullanılarak, değiştirilemez bir veri tabanının üzerinde çalışan karşılıklı çalışabilir bir ekosistemle çok sayıda sektör yeni bir şeffaflık seviyesine taşınabilir.
  • Oyun: oyuncular, sunucuları kontrol eden şirketlerin kararlarına bağlıdır. Son kullanıcı düşünüldüğünde gerçek bir mülkiyet durumu söz konusu değildir ve oyun içi varlıklar belirlenen koşulların parametreleri dahilinde var olur. Bunun yerine blockchain temelli bir yaklaşım seçildiğinde, kullanıcılar kendi varlıklarının (birbirinin yerine geçebilen (fungible)/eşsiz (non-fungible) tokenlar olarak) sahibi konumuna geçebilir ve bu tokenları oyunlar ya da piyasalar arasında transfer etme hakkını elde edebilir.
  • Sağlık: blockchain teknolojisinin şeffaflığı ve sunduğu güvenlik onu tıbbi kayıtların saklanması için ideal platform haline getirir. Tıp dünyası (hastaneler, klinikler ve diğer sağlık hizmet sunucularından oluşan) çok fazla sayıda parçadan oluşur ve merkezi sunucuların kullanımı hassas bilgileri savunmasız bir konuma yerleştirir. Kayıtların blockchain üzerinde kriptografik olarak güvene alınmasıyla hastalar gizliliklerini korurken bir yandan da küresel veritabanına bağlanan herhangi bir kurumla tercih ettikleri bilgileri paylaşabilir.
  • Döviz havalesi: geleneksel bankacılıkta uluslararası para transferi oldukça karmaşıktır. İşlem masrafları ve süreleri acil işlemler için süreci birçok aracının dahil olduğu karışık ağa bağlı olarak hem pahalı hem de güvenilmez hale getirir. Kripto paralar ve blockchainler aracılardan oluşan bu ekosistemi devre dışı bırakır ve günümüzde de ucuz ve hızlı transferlere imkan tanımak üzere bu teknolojiden faydalanan çeşitli projeler mevcuttur.
  • Dijital kimlikler: dünyanın dijital çağa yönelik bir kimlik çözümüne ihtiyaç duyduğu yadsınamaz. Fiziksel kimlikler üzerlerinde değişiklik yapılmaya açık haldedir ve birçok birey için erişilebilir değildir. Oysa ‘kendine egemen kimlik’ blockchain kayıt defteriyle ilişkilendirilebilir ve sahibine bağlanabilir. Böylece bu kişi kendisi hakkında istediği bilgiyi gizliliğinden ödün vermeden üçüncü partilerle paylaşabilir.
  • Nesnelerin interneti: bazı kişilere göre sayısı artmakta olan internete bağlı fiziksel cihazlar listesi hem evde hem de endüstriyel ortamda blockchain teknolojisi ile önemli ölçüde birleştirilebilir. Bu cihazların sayısındaki artışın mikro ödemeler için yüksek işlem verimliliği becerisine sahip sistemleri zorunlu kılacak ‘makineler arası’ (ya da M2M) ödemelerden oluşan yeni bir ekonomiyi gerektireceği düşünülüyor.
  • Yönetim: dağıtılmış ağların kendilerine özel bir tür regülasyon kullandıkları düşünüldüğünde yerel, ulusal ve hatta uluslararası seviyeler için aracı idari süreçleri ortadan kaldıran uygulamalara sahip olması şaşırtıcı değil. Blockchain yönetimi tüm katılımcıların karar verme süreçlerine dahil olmasını sağlar ve uygulamaya konan politikalara yönelik bilgileri şeffaflıkla ortaya koyar.
  • Hayır işleri hayır işi organizasyonları sıklıkla fonları nasıl kabul ettiklerine yönelik sınırlamalar konusunda sıkıntı yaşar. ‘Kripto hayırseverliği’ bu sınırlamaları ortadan kaldırmak üzere blockchain kullanımından faydalanır. Teknolojinin kendine has özellikleri kullanılarak daha fazla şeffaflık, küresel katılım ve masraflarda azalma sağlanır, böylece bu yeni alan hayır işi etkinliklerinin etkisini en üst seviyeye çıkarmayı amaçlar.


Son fikirler

Herkese açık blockchainler izne dayalı olmayan sistemlerdir. Bu da katılımcı olmadan önce bir yetki tanımlama sürecinden geçilmediği anlamına gelir. Bitcoin ve diğer kripto paralarla, ağa katılmak için kullanıcının yalnızca açık kaynaklı bir yazılımı indirmesi yeterlidir.

Bu kayıt defterlerinin erişilebilirliği göz önüne alındığında katılımı yasaklamak son derece zordur ve tüm ağın çevrimdışı hale getirilmesi ise neredeyse imkansızdır. Böylesi bir erişim bu tarz kayıt defterlerini her türden kullanıcı için ilgi çekici bir araç haline getirir. 

Teknolojinin en popüler uygulamaları finansal işlemler olsa da gelecekte bu teknolojinin kullanımı başka birçok sektör için de faydalı olabilir.

Loading